Drone’unuzu topladınız, lehimleri yaptınız, her şey harika görünüyor. Heyecanla pili takıp gaz verdiğiniz anda drone’unuz olduğu yerde takla mı attı? Ya da çılgınca titreyip havalanmıyor mu? Panik yapmayın; motorlarınız veya uçuş kontrol kartınız bozuk değil. %90 ihtimalle drone pervane yönleri ile ilgili basit bir fizik kuralını atladınız.
Yazımızda; CW ve CCW kavramlarını, hangi pervanenin hangi motora takılması gerektiğini ve Betaflight kullananlar için “Props Out” gibi ileri seviye teknikleri inceleyeceğiz. 3 dakikalık okuma sonunda drone’unuz stabil bir şekilde havalanmaya hazır olacak.
Drone Pervane Yönleri Neden Bu Kadar Önemli?
Bir helikopterin neden kuyruk rotoruna ihtiyacı olduğunu hiç düşündünüz mü? Ana pervane dönerken oluşan tork (dönme kuvveti) gövdeyi ters yöne döndürmeye çalışır. Kuyruk pervanesi buna karşı koyar.
Quadcopter (dört pervaneli drone) sistemlerinde ise kuyruk motoru yoktur. Bunun yerine fiziksel dengeyi sağlamak için karşılıklı motorlar zıt yöne döner.
- Eğer tüm pervaneler aynı yöne dönseydi, drone olduğu yerde fırıldak gibi kendi ekseni etrafında dönerdi (kontrolsüz Yaw hareketi).
- Zıt yönlü dönüşler sayesinde tork dengelenir ve drone havada sabit kalabilir.
İşte bu yüzden rastgele bir pervaneyi rastgele bir motora takamazsınız. Her pervanenin ve her motorun bir yönü vardır.
CW ve CCW Nedir? Pervane Yönü Nasıl Anlaşılır?
Drone dünyasında yönler İngilizce kısaltmalarla ifade edilir:
CW (Clockwise) – Saat Yönünde Dönen Pervane
- Saat yönünde (↻) döner.
- Genellikle pervane üzerinde “CW” ibaresi bulunur.
- Belirli motorlara özel olarak tasarlanmıştır.
CCW (Counterclockwise) – Saat Yönünün Tersine Dönen Pervane
- Saat yönünün tersine (↺) döner.
- Üzerinde “CCW” ibaresi yer alabilir.
- CW pervanenin tam karşıtıdır.
Önemli: CW pervane, CCW motor üzerinde çalışsa bile doğru itme kuvveti oluşturmaz. Drone havalanmaz ya da ters tepki verir.
Drone Pervane Yönlerini Anlamanın 3 Yolu
Pervaneleriniz poşetten çıktı ve birbirine karıştı. Hangisinin CW hangisinin CCW olduğunu nasıl ayırt edersiniz?
- Üzerindeki Yazılara Bakın: Çoğu pervanenin üzerinde 5045R gibi ibareler görürsünüz. Sonunda “R” (Reverse) yazanlar genellikle CW (Saat yönü), yazmayanlar CCW (Saat yönü tersi) olarak kabul edilir. Ancak bu marka bazında değişebileceği için fiziksel kontrol en garantisidir.
- Eğim Yönüne Bakın (En Güvenilir Yöntem): Pervaneyi yatay tutun. Pervane kanadının yüksekte kalan tarafı (hücum kenarı), dönüş yönünü gösterir. Pervane dönerken havayı “kesip” aşağı itmelidir.
- Eğer yüksek kenar sağ taraftaysa -> CW
- Eğer yüksek kenar sol taraftaysa -> CCW
- Basit Mantık Testi: Pervaneyi motora takmadan elinizle döndürdüğünüzü hayal edin. Kanadın bombeli/yüksek kısmı havayı aşağıya doğru itecek şekilde dönüyorsa doğru yöne bakıyorsunuz demektir.
Quadcopter Standart Pervane Düzeni (X-Frame)
Standart bir X-frame Quadcopter drone kurulumunda (Props In – Varsayılan), motor ve pervane yönleri şu şekildedir:
Altın Kural: Çapraz duran motorlar (Ön Sol ile Arka Sağ) her zaman AYNI yöne döner. Yan yana duran motorlar ise ZIT yöne döner.
Standart Betaflight / Cleanflight Sıralaması:
- Motor 4 (Ön Sol): Saat Yönü (CW)
- Motor 2 (Ön Sağ): Saat Yönünün Tersi (CCW)
- Motor 3 (Arka Sol): Saat Yönünün Tersi (CCW)
- Motor 1 (Arka Sağ): Saat Yönü (CW)
Yukarıdaki dizilimde pervaneler, drone’un gövdesine (merkeze) doğru döner. Buna “Props In” denir.
Adım Adım Doğru Pervane Montajı
Yanlış montaj, drone’un uçamamasının yanında motorların yanmasına veya pervanenin fırlayıp birine zarar vermesine neden olabilir. İşte güvenli kontrol listesi:
- Hazırlık: Drone’un bataryası takılı OLMASIN.
- Motor Yönü Testi (Pervanesiz): Pili takın ancak pervaneler kesinlikle takılı olmasın. Motor yönlerini kontrol etmek için iki yöntem kullanabilirsiniz:
- Flight controller yazılımı (ör. Betaflight) üzerinden motorları tek tek ve düşük hızda döndürmek,
- Kumanda ile çok kısa ve düşük gaz vererek motor hareketini gözlemlemek,
Motorun dönüş yönünü daha net görmek için:
- Motora hafifçe bir kağıt parçası yaklaştırabilir,
- Motor mili üzerine ince bir bant parçası takabilirsiniz.
Gözlemlediğiniz motor yönlerinin, kullandığınız quadcopter şemasındaki CW–CCW düzeniyle uyumlu olup olmadığını mutlaka kontrol edin.
- Pervane Seçimi: Her motor için yalnızca kendi dönüş yönüne uygun pervane kullanılmalıdır. Örneğin; ön sol motorunuz CW (saat yönünde) dönüyorsa, bu motora CW pervane takılmalıdır. Pervanenin:
- Üzerinde yazan CW / CCW ibaresini,
- Ya da kanat eğimini (pitch) kontrol edin.
Hücum kenarı (kanadın yüksek tarafı), motorun dönüş yönüne bakacak şekilde konumlanmalıdır. Aksi durumda pervane havayı aşağı değil yukarı iter ve kaldırma kuvveti oluşmaz.
- Sabitleme: (Somun / Kilit Mekanizması): Çoğu drone motorunda kendinden kilitli (Nyloc) somunlar kullanılır. Somunu sıkarken:
- Boşluğunu alacak kadar,
- Ancak pervaneyi zorlayacak kadar aşırı güç uygulamadan sıkın.
- Aşırı sıkma:
- Plastik pervanelerde çatlamaya,
- Karbon pervanelerde mikro yapısal hasara yol açabilir.
- Gevşek bırakılan somunlar ise uçuş sırasında pervanenin fırlamasına neden olabilir.
İpucu: “Tatlı sert” sıkılık idealdir; pervane elle zorlandığında boşluk yapmamalıdır.
- Son Kontrol: Pervaneleri elinizle çevirin, şasiye veya kablolara çarpmadığından emin olun.
FPV Kullanıcıları için: Props In vs. Props Out
Standart drone kullanıcıları burayı atlayabilir ama bir FPV yarışçısı veya Cinewhoop pilotuysanız bu ayrım hayati önem taşır.
Props In (Standart)
Pervanelerin ön kısımları drone’un merkezine (içe) doğru döner.
- Avantajı: Kamera lensine toz/çamur sıçratmaz.
- Dezavantajı: Keskin dönüşlerde (“Washout”) drone irtifa kaybedebilir.
Props Out (Reversed)
Pervanelerin ön kısımları dışarıya doğru döner.
- Neden Kullanılır? Özellikle “Cinewhoop” (kanallı drone) tarzı dronlarda, drone bir dala veya duvara çarptığında pervane, engeli içeri çekmek yerine dışarı iter. Bu da kaza sonrası toparlanmayı kolaylaştırır ve virajlarda daha keskin tutuş sağlar.
- Nasıl Yapılır? Pervanelerin yerlerini (CW ile CCW’yi) değiştirmeniz ve yazılımdan motor yönünü tersine çevirmeniz gerekir.
Betaflight Ayarı: Eğer “Props Out” kullanacaksanız, Betaflight Configurator > Motors sekmesinde “Motor direction is reversed” seçeneğini aktif etmeyi unutmayın.
Sorun Giderme (Troubleshooting): Nerede Hata Yaptım?
Drone’unuz garip mi davranıyor? İşte en sık karşılaşılan senaryolar ve çözümleri:
| Belirti | Olası Neden | Çözüm |
| Gaz verince aniden takla atıyor (Flip of Death) | Pervane yanlış takılmış VEYA Motor yönü ters. | Pervanenin havayı aşağı ittiğinden ve şemaya uygun olduğundan emin olun. |
| Drone yerinde dönüyor (Yaw Spin) | Pervaneler doğru ama motor yönleri yanlış (veya tam tersi). | Motor yönünü ESC/Betaflight üzerinden tersine çevirin. |
| Drone havalanmıyor, yere yapışıyor | Pervaneler ters takılmış (Ters yüz). | Pervanelerin yazılı kısmı yukarı bakmalı, bombeli kısım üste gelmeli. Havayı yukarı değil aşağı itmeli. |
| Aşırı titreme (Jello Effect) | Dengesiz pervane veya yamuk motor mili. | Pervaneyi yenisiyle değiştirin. |
Projeniz için Doğru Pervaneyi Seçin
İster yarış dronu yapıyor olun ister sakin bir hava çekimi aracı; pervanenin malzemesi, boyutu ve yönü uçuş karakterinizi belirler. Robotistan’ın geniş Drone Pervaneleri ve Drone Yedek Parça kategorisinde projenize en uygun, dayanıklı ve performanslı pervaneleri hemen inceleyebilirsiniz. Unutmayın, yedek pervane hayat kurtarır!
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Pervane üzerindeki sayılar (5045, 5×4.5 vb.) ne anlama gelir?
İlk iki rakam (veya ilk sayı) pervanenin inç cinsinden çapını (Örn: 5 inç), sonraki rakamlar ise hatvesini/eğimini (Örn: 4.5 inç) belirtir. Yön ile ilgili değildir.
2. CW pervane CCW motora takılırsa ne olur?
Somun gevşeyip pervane havada fırlayabilir. Ayrıca drone havalanmak yerine yere bastırılır.
3. Pervanelerimden birinin ucu kırıldı, yine de uçabilir miyim?
Kesinlikle hayır. Kırık pervane ciddi titreşim yaratır; bu da motor rulmanlarını bozar, vidaları gevşetir ve uçuş kartının (Gyro) kafasını karıştırarak kazaya neden olur.
4. Tüm pervaneleri aynı yöne (CW) taksam ne olur?
Drone havalanır havalanmaz kendi ekseni etrafında kontrolsüzce dönmeye başlar ve düşer. Tork dengelenemez.
